Trám xanh là một trong những thức quà dân dã nhưng mang hương vị rất riêng của vùng núi phía Bắc, đặc biệt được nhiều người biết đến tại Cao Bằng. Mỗi khi vào mùa, những quả trám xanh lại xuất hiện ở các phiên chợ, chợ dân sinh và trên chợ mạng, trở thành món đặc sản được nhiều thực khách tìm mua. Không sở hữu vẻ ngoài bắt mắt, quả trám chinh phục người ăn bởi vị bùi, ngọt, xen lẫn chút chua nhẹ và chát đặc trưng nơi đầu lưỡi.
Cây trám thường bước vào mùa thu hoạch từ khoảng tháng 6, tháng 7 hằng năm. Đây là loại cây gỗ lớn, thân cao, tán rộng, những cành cây vươn ngang tạo thành các khoảng xanh mát. Từ xa nhìn lại, nhiều cây trám có dáng vẻ giống như cây mọc tự nhiên giữa núi rừng. Tuy nhiên, trám đã được người dân miền núi trồng từ lâu đời và trở thành một phần quen thuộc trong cảnh quan cũng như đời sống của người dân địa phương.
Quả trám có hình thoi, hai đầu thuôn nhọn, kích thước chỉ tương đương ngón chân cái của người lớn. Điểm đặc biệt là dù còn non hay đã già, quả vẫn giữ lớp vỏ màu xanh lục đặc trưng. Khi ăn sống, trám có vị ngọt nhẹ nhưng vị chát khá rõ, khiến không phải ai cũng có thể ăn ngay từ lần đầu.
Để giảm bớt vị chát và nhựa, người dân thường đập giập hoặc khía nhẹ quả rồi ngâm trong nước lạnh khoảng 15 phút. Một cách chế biến quen thuộc khác là om trám trong nước nóng cho đến khi quả mềm. Sau đó, hạt được tách bỏ, chỉ giữ lại phần thịt mềm, cong cong như những chiếc thuyền nhỏ để chế biến thành các món ăn.
Từ quả trám xanh, người dân có thể làm nên nhiều món ăn hấp dẫn. Đơn giản nhất là trám om rồi chấm nước mắm, mang đến hương vị bùi béo và đậm đà. Trám cũng thường được dùng để kho cá hoặc kho thịt. Trong đó, thịt kho trám là món ăn quen thuộc của nhiều gia đình miền núi.
Thịt lợn sau khi được ướp gia vị sẽ nấu cùng phần trám đã sơ chế và om trên lửa nhỏ. Khi chín, quả trám trở nên mềm, bùi, thấm đẫm gia vị, hòa quyện cùng vị béo thơm của thịt. Món ăn có vị đậm đà, lạ miệng và rất đưa cơm. Chính hương vị mộc mạc nhưng khó quên ấy đã khiến trám xanh từ thức quả quen thuộc nơi miền núi trở thành đặc sản được nhiều người thành phố săn tìm.
Mỗi khi vào mùa, trám xanh được bày bán tại nhiều chợ và trên các trang bán hàng trực tuyến. Giá bán có thể lên tới khoảng 120.000 đồng/kg, nhất là vào đầu mùa khi nguồn hàng chưa nhiều. Những năm mất mùa hoặc sản lượng thấp, giá trám có thể tăng do nhu cầu mua lớn.
Lợi ích của quả trám với sức khỏe
Hỗ trợ tiêu hóa
Nhờ chứa chất xơ, phần cùi quả trám có thể hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa, góp phần thúc đẩy nhu động ruột và hạn chế tình trạng táo bón khi sử dụng với lượng phù hợp. Trong y học cổ truyền, quả trám cũng được dùng trong một số bài thuốc dân gian hỗ trợ cải thiện cảm giác đầy bụng, khó tiêu. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.
Cung cấp chất chống oxy hóa
Quả trám chứa một số hợp chất thực vật, trong đó có flavonoid và các chất có khả năng chống oxy hóa. Những thành phần này góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình oxy hóa. Việc bổ sung đa dạng rau củ, trái cây trong khẩu phần ăn có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, hiện chưa có cơ sở để khẳng định ăn quả trám có thể trực tiếp phòng ngừa hoặc điều trị ung thư.
Bổ sung dưỡng chất cho xương
Trong quả trám có một số khoáng chất như canxi cùng các vitamin cần thiết cho cơ thể. Khi được đưa vào chế độ ăn đa dạng, loại quả này có thể góp phần bổ sung dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe hệ xương. Dù vậy, để duy trì xương chắc khỏe, cơ thể vẫn cần được cung cấp đầy đủ canxi, vitamin D, protein và nhiều dưỡng chất khác, kết hợp với vận động thường xuyên.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Nhờ chứa tinh bột và chất xơ, quả trám có thể góp phần làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết trong một chế độ ăn cân đối. Tuy nhiên, người mắc bệnh tiểu đường vẫn cần chú ý đến tổng lượng carbohydrate tiêu thụ mỗi ngày và không nên coi quả trám là thực phẩm có tác dụng thay thế thuốc điều trị.
Hỗ trợ sức khỏe vùng họng và đường hô hấp
Theo y học cổ truyền, quả trám từ lâu đã được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian nhằm hỗ trợ giảm đau họng, khàn tiếng, ho khan hoặc ho có đờm. Người dân thường ngậm trám muối hoặc hãm quả trám với nước nóng để sử dụng. Tuy nhiên, khi bị đau họng kéo dài, sốt, khó thở hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần đi khám để được tư vấn và điều trị phù hợp.
Có thể giúp cải thiện cảm giác buồn nôn khi ốm nghén
Vị chua nhẹ, bùi và đặc trưng của quả trám có thể giúp thay đổi khẩu vị, nhất là với những người cảm thấy chán ăn hoặc buồn nôn. Một số phụ nữ trong giai đoạn ốm nghén có thể sử dụng các món chế biến từ trám như một loại thực phẩm bổ sung nếu phù hợp với tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, không nên xem quả trám là phương pháp điều trị tình trạng ốm nghén.
