Không chỉ là loại rau quen thuộc xuất hiện trong đời sống ẩm thực hằng ngày, tía tô còn là một vị thuốc trong y học cổ truyền. Theo đó, Bộ Y tế đã đưa tía tô vào danh sách 70 cây thuốc được sử dụng trong cơ sở khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
Tía tô không chỉ giúp món ăn thêm thơm ngon, mà nó còn chứa nhiều hợp chất sinh học có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và chống dị ứng. Một số nghiên cứu trên người đã ghi nhận tiềm năng của chiết xuất tía tô trong hỗ trợ cải thiện triệu chứng viêm mũi dị ứng. Chính vì có nhiều công dụng với sức khỏe, người Nhật ví rau tía tô là “thuốc trường thọ”, được bán với giá rất đắt đỏ tại các siêu thị. Có giai đoạn, Nhật Bản đã nhập khẩu lá tía tô Việt Nam với giá 700 đồng 1 chiếc.
Bác sĩ, lương y Nguyễn Hữu Trọng, Viện trưởng Viện nghiên cứu y học cổ truyền sản phẩm hữu cơ Việt Nam cho biết, các bộ phận của tía tô đều có thể sử dụng để làm thuốc. Theo đó, lá có thể dùng tươi nấu ăn, phơi khô làm thuốc. Thân, cành, hạt của lá tía tô cũng có giá trị chữa bệnh trong y học cổ truyền.

Tía tô không chỉ là loại rau, mà còn là vị thuốc có nhiều tác dụng với sức khỏe. Ảnh minh họa.
Theo ông Trọng, toàn thân tía tô có tinh dầu thơm, khoảng 0,5% hoạt chất trong tinh dầu là perilla aldehyt và limonen… Điểm đáng chú ý của loại rau này là chứa nhiều hợp chất thực vật có hoạt tính sinh học. Trong lá tía tô có thể tìm thấy axit rosmarinic, luteolin, apigenin cùng một số flavonoid và tinh dầu thực vật.
Đây là những hợp chất được các nhà khoa học quan tâm bởi khả năng tham gia vào quá trình chống oxy hóa, điều hòa phản ứng viêm và tác động đến một số cơ chế miễn dịch.
Một nghiên cứu được công bố năm 2023 trên tạp chí Chinese Herbal Medicines cho thấy, các bộ phận của cây tía tô, bao gồm lá, thân và hạt, đều chứa những thành phần có giá trị dinh dưỡng và hoạt tính sinh học. Tuy nhiên, thành phần hóa học của từng bộ phận không giống nhau và mỗi bộ phận khi sử dụng sẽ có tác dụng riêng. Đặc biệt, nếu dùng làm thuốc chữa bệnh cần phải có sự tư vấn của bác sĩ có chuyên môn.
Nghiên cứu trên chỉ ra một số tác dụng của tía tô như sau:
- Hỗ trợ chống oxy hóa, bảo vệ tế bào: Axit rosmarinic, luteolin và apigenin trong tía tô là những hợp chất thực vật được nghiên cứu về khả năng trung hòa các gốc tự do và điều hòa những con đường liên quan đến stress oxy hóa.
- Có tiềm năng chống viêm tự nhiên: Các hợp chất sinh học trong tía tô, đặc biệt là axit rosmarinic và một số flavonoid, được ghi nhận có khả năng tác động đến các chất trung gian gây viêm. Nghiên cứu năm 2025 trên Foods tổng hợp nhiều kết quả cho thấy chiết xuất tía tô có hoạt tính chống viêm thông qua việc điều hòa một số con đường truyền tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn lá tía tô có thể thay thế thuốc chống viêm hoặc điều trị các bệnh lý viêm mạn tính.
- Hỗ trợ cải thiện viêm mũi dị ứng: Đây là một trong những lợi ích có bằng chứng nghiên cứu trên người đáng chú ý nhất của tía tô. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Experimental Biology and Medicine đã đánh giá tác dụng của chiết xuất tía tô giàu axit rosmarinic đối với người mắc viêm mũi dị ứng theo mùa.
Kết quả cho thấy nhóm sử dụng chiết xuất tía tô có sự cải thiện đáng kể ở một số triệu chứng như ngứa mũi, chảy nước mắt, ngứa mắt và tổng điểm triệu chứng dị ứng so với nhóm dùng giả dược. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự giảm số lượng một số tế bào viêm trong dịch rửa mũi.

Cháo tía tô là bài thuốc giải cảm rất hiệu quả được sử dụng trong y học cổ truyền. Ảnh minh họa.
Còn trong y học cổ truyền, bác sĩ Nguyễn Hữu Trọng cho biết, có nhiều bài thuốc kết hợp sử dụng tía tô mang lại hiệu quả cao. Ví dụ như chữa ngoại cảm phong hàn, dùng lá tía tô tươi, hành hoa tươi, gừng tươi lượng vừa đủ, rửa sạch, thái nhỏ múc cháo trắng đang sôi đổ lên trên rồi ăn. Sau khi ăn nằm đắp chăn kín cho ra mồ hôi, ngày ăn 2 lần sẽ sớm khỏi bệnh.
Ngoài ra, tía tô có thể được sử dụng như một loại rau gia vị trong bữa ăn hằng ngày, ăn kèm các món cuốn, cháo, bún, phở hoặc chế biến cùng những thực phẩm khác. Để bảo đảm an toàn, nên lựa chọn rau tươi, có nguồn gốc rõ ràng, rửa kỹ dưới vòi nước sạch và bảo quản phù hợp. Có thể ăn sống nếu rau được sơ chế vệ sinh, hoặc dùng trong các món nấu chín.
Ông Trọng cũng khuyến cáo, mọi người không nên tự ý sử dụng tinh dầu, cao chiết xuất hay chế phẩm tía tô với liều lượng cao nhằm điều trị bệnh. Những sản phẩm này có hàm lượng hoạt chất khác xa so với lá rau dùng trong bữa ăn, có thể gây tác dụng phụ với sức khỏe.
Tía tô là loại rau gia vị giàu hợp chất sinh học, có tiềm năng chống oxy hóa, chống viêm và hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng dị ứng. Tuy nhiên, cũng không nên thần thánh hóa loại rau này. Cách sử dụng hợp lý nhất là đưa tía tô vào chế độ ăn đa dạng, cân đối, kết hợp với rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu đạm và các nguồn chất béo lành mạnh. Một loại rau gia vị dù có nhiều hoạt chất sinh học cũng không thể thay thế chế độ dinh dưỡng khoa học và việc điều trị y tế khi cần thiết.