Ngành học gắn với chuyển đổi số trong nông nghiệp
Không chỉ gắn với ruộng đồng và sản xuất nông sản, nông nghiệp hiện đại ngày càng đòi hỏi kiến thức về kinh tế, thị trường, công nghệ và quản trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số, Kinh tế nông nghiệp trở thành ngành học có vai trò đào tạo nguồn nhân lực hiểu đặc thù sản xuất nông nghiệp, đồng thời có khả năng phân tích thị trường, quản lý nguồn lực và tổ chức các hoạt động kinh tế trong lĩnh vực này.
Kinh tế nông nghiệp nghiên cứu các vấn đề kinh tế trong sản xuất và phát triển nông nghiệp, từ tổ chức sản xuất, sử dụng nguồn lực, thị trường, giá cả, đầu tư đến tiêu thụ nông sản. Sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức kinh tế mà còn tìm hiểu về đặc điểm của sản xuất nông nghiệp, chuỗi giá trị, chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.
Cùng với quá trình hiện đại hóa, nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dần từ phương thức sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang mô hình ứng dụng khoa học công nghệ, sản xuất hàng hóa và liên kết theo chuỗi. Công nghệ cao và chuyển đổi số ngày càng được áp dụng trong quản lý trang trại, theo dõi môi trường, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, dự báo sản lượng và kết nối thị trường. Sự thay đổi này không chỉ làm thay đổi cách thức sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực.
Thiếu nhân lực chất lượng cao đang là một trong những thách thức đối với quá trình ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp. Lực lượng lao động hiện nay ở Việt Nam vẫn chủ yếu là nông dân, có nhiều kinh nghiệm thực tiễn nhưng không phải ai cũng được đào tạo để tiếp cận và vận hành các công nghệ mới. Trong khi đó, những hệ thống cảm biến, thiết bị tự động, phần mềm quản lý hay mô hình canh tác chính xác đều cần người có chuyên môn để triển khai và khai thác hiệu quả.
Vì vậy, phát triển nông nghiệp công nghệ cao không thể chỉ dựa vào việc đầu tư máy móc, thiết bị mà phải song hành với đào tạo con người. Bên cạnh người trực tiếp sản xuất, ngành nông nghiệp cần đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và cán bộ kỹ thuật có khả năng hướng dẫn, chuyển giao công nghệ; đồng thời cần những nhân sự am hiểu kinh tế để tính toán hiệu quả đầu tư, tổ chức sản xuất, quản lý chuỗi giá trị và tìm kiếm thị trường cho nông sản. Đây là yêu cầu ngày càng rõ nét khi ngành nông nghiệp bước vào quá trình chuyển đổi số.
Kinh tế nông nghiệp cũng có sự khác biệt với Kinh doanh nông nghiệp. Nếu Kinh doanh nông nghiệp tập trung nhiều vào quản trị doanh nghiệp, marketing, bán hàng, tài chính và phát triển hoạt động kinh doanh nông sản, thì Kinh tế nông nghiệp có phạm vi rộng hơn, chú trọng phân tích các vấn đề về kinh tế, chính sách, thị trường, nguồn lực và hiệu quả phát triển của ngành nông nghiệp. Hai lĩnh vực có thể bổ trợ cho nhau trong quá trình xây dựng chuỗi giá trị nông sản hiện đại.
Nhu cầu nhân lực cao nhưng ít trường đào tạo
Khi nông nghiệp chuyển từ sản xuất truyền thống sang mô hình hiện đại, số hóa và ứng dụng công nghệ cao, nhu cầu về nhân lực có kiến thức liên ngành sẽ ngày càng lớn. Đầu tư cho đào tạo Kinh tế nông nghiệp vì thế không chỉ đáp ứng nhu cầu quản lý và phát triển ngành mà còn góp phần hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng kết nối sản xuất, kinh tế và công nghệ, phục vụ quá trình chuyển đổi số và xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, bền vững.
Tùy chương trình đào tạo, người học có thể tiếp cận các môn như kinh tế nông nghiệp, kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô, tài chính, kế toán, marketing, phân tích thị trường, quản trị sản xuất, thương mại nông sản, kinh tế tài nguyên và chính sách nông nghiệp.
Trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng ứng dụng công nghệ, chương trình đào tạo cũng có xu hướng bổ sung kiến thức về chuyển đổi số, phân tích dữ liệu, quản lý chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh nông nghiệp.
Sau khi tốt nghiệp, sinh viên ngành Kinh tế nông nghiệp có thể làm việc tại cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản, hợp tác xã, tổ chức tài chính hoặc các dự án phát triển nông nghiệp.
Các vị trí phổ biến gồm chuyên viên kinh doanh, phát triển và phân tích thị trường, quản lý vùng nguyên liệu, chuỗi cung ứng, dự án hoặc tư vấn đầu tư. Người có kinh nghiệm có thể đảm nhiệm các vị trí quản lý, nghiên cứu, giảng dạy hoặc lựa chọn khởi nghiệp, xây dựng mô hình kinh doanh và phát triển thương hiệu nông sản...
Sinh viên mới tốt nghiệp ngành Kinh tế nông nghiệp có thể nhận khoảng 7-12 triệu đồng/tháng tùy vị trí và doanh nghiệp. Khi có kinh nghiệm, đảm nhiệm các công việc như quản lý vùng nguyên liệu, phát triển thị trường, quản lý dự án hoặc chuỗi cung ứng, thu nhập có thể đạt 15-35 triệu đồng/tháng hoặc cao hơn.
Hiện ngành Kinh tế nông nghiệp được đào tạo tại một số trường như Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên. Điểm chuẩn năm 2026 có sự chênh lệch, cao nhất là điểm chuẩn Đại học Kinh tế Quốc dân, với 24.59 điểm. Trong khi đó, các trường còn lại có mức điểm chuẩn khoảng 16-17 điểm.
Kinh tế nông nghiệp là ngành có mức điểm chuẩn vừa tầm tại các trường, nhưng nhu cầu nhân lực trên thị trường lại khá lớn. Do đặc thù ngành học chưa thực sự thu hút đông thí sinh, nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, đặc biệt là nhân lực có kiến thức về kinh tế, công nghệ và quản lý nông nghiệp vẫn còn thiếu. Đây cũng là nghịch lý mở ra nhiều cơ hội việc làm cho sinh viên theo học ngành này, nhất là khi nông nghiệp đang đẩy mạnh công nghệ cao và chuyển đổi số.
