Mẫu vật từ tàu Apollo 17 gây bất ngờ sau hơn nửa thế kỷ
Khi các phi hành gia của Apollo 17 trở về Trái Đất năm 1972, họ không chỉ khép lại sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng cuối cùng của chương trình Apollo mà còn mang theo hàng chục kg đất đá quý giá từ thiên thể gần nhất với chúng ta.
Một phần mẫu vật được phân tích ngay thời điểm đó, phần còn lại được NASA niêm phong cẩn thận, chờ công nghệ tương lai giải mã. Quyết định này đến nay cho thấy tầm nhìn xa khi những mẫu vật “đóng băng thời gian” bắt đầu hé lộ các bí ẩn mới.
Theo nghiên cứu công bố trên Journal of Geophysical Research: Planets, một mẫu đá Mặt Trăng được niêm phong suốt hơn 50 năm đã xuất hiện dấu hiệu hóa học bất thường, có thể làm thay đổi hiểu biết về nguồn gốc của Mặt Trăng.
“Viên nang thời gian” từ Mặt Trăng
Mẫu vật do nhóm của tiến sĩ James Dottin III (Đại học Brown) phân tích thuộc loại vật liệu núi lửa cổ đại, được bảo quản đặc biệt từ thời Apollo.
Theo NASA, một số mẫu không được mở ngay mà giữ nguyên trong các ống kín để tránh nhiễm bẩn và chờ các phương pháp phân tích tiên tiến hơn. Với giới khoa học, đây giống như những “viên nang thời gian” lưu giữ lịch sử địa chất của Mặt Trăng.
Sứ mệnh Apollo 17 có sự tham gia của các phi hành gia Eugene Cernan, Harrison Schmitt và Ronald Evans. Đặc biệt, Schmitt là nhà địa chất học nên các mẫu thu được có giá trị rất lớn.
Dấu hiệu hóa học khác lạ
Khi phân tích bằng kỹ thuật hiện đại, các nhà khoa học phát hiện tỷ lệ đồng vị lưu huỳnh-33 trong mẫu thấp bất thường. Điều này gây chú ý vì lâu nay, giới nghiên cứu cho rằng Mặt Trăng và Trái Đất có nguồn gốc vật chất gần như tương đồng.
Theo giả thuyết phổ biến, khoảng 4,5 tỷ năm trước, một thiên thể có kích thước tương đương sao Hỏa mang tên Theia đã va chạm với Trái Đất sơ khai, tạo ra Mặt Trăng từ các mảnh vật chất trộn lẫn. Nếu đúng vậy, thành phần hóa học của hai thiên thể này phải khá giống nhau.
Tuy nhiên, “dấu vân tay hóa học” từ mẫu Apollo lại cho thấy sự khác biệt đáng kể, buộc các nhà khoa học phải đặt lại câu hỏi về quá trình hình thành.
Hai giả thuyết mới
Các nhà nghiên cứu đưa ra hai khả năng:
Thứ nhất, lưu huỳnh trên Mặt Trăng có thể từng chịu tác động của tia cực tím, tạo ra dấu hiệu bất thường rồi bị đưa xuống sâu bên trong trước khi được núi lửa cổ đại đưa trở lại bề mặt.
Thứ hai, dấu hiệu này có thể là “di sản” còn sót lại từ Theia, cho thấy vật chất của thiên thể này đóng vai trò lớn hơn trong việc hình thành Mặt Trăng.
Dù theo hướng nào, phát hiện mới không phủ nhận giả thuyết va chạm khổng lồ, mà cho thấy quá trình này có thể phức tạp hơn nhiều so với những mô hình trước đây.
Những bí ẩn vẫn còn
Sau hơn 50 năm, các mẫu vật từ Apollo 17 vẫn tiếp tục mang đến những phát hiện bất ngờ. Điều này cho thấy ngay cả những thứ tưởng chừng đã được nghiên cứu kỹ lưỡng vẫn có thể ẩn chứa bí mật, chỉ chờ công nghệ đủ tiên tiến để khám phá.
Nói cách khác, Mặt Trăng có thể không phải là “bản sao hóa học hoàn hảo” của Trái Đất – và câu chuyện về nguồn gốc của nó vẫn chưa kết thúc.
