Gần đây, một phụ huynh chia sẻ lại bài “Vè chim” trong sách Tiếng Việt lớp 2 và cho rằng câu “Hay chạy lon xon” bị sai chính tả. Người này lập luận từ đúng phải là “lộn xộn”, thậm chí dẫn cả phần giải thích từ ChatGPT để làm căn cứ, khiến câu chuyện nhanh chóng gây tranh luận.
Tuy nhiên, tra cứu từ điển tiếng Việt cho thấy “lon xon” là một từ có thật, dù כיום ít dùng. Từ này mang nghĩa gần với “lon ton” – chỉ dáng đi, dáng chạy nhỏ, nhanh, lích chích; ngoài ra còn có nghĩa là hấp tấp, vội vàng. Trong ca dao xưa cũng từng xuất hiện cách dùng này. Như vậy, xét về mặt ngôn ngữ, “lon xon” không phải lỗi chính tả mà là một biến thể cổ hoặc từ ngữ đã dần ít phổ biến.
Đặt trong ngữ cảnh câu vè “Hay chạy lon xon/ Là gà mới nở”, cách dùng này lại rất hợp lý. Hình ảnh gà con mới nở chạy những bước nhỏ quanh mẹ phù hợp với sắc thái “lon xon”, gần nghĩa “lon ton”. Nếu thay bằng “lộn xộn”, ý thơ sẽ chuyển sang nghĩa rối ren, mất trật tự – không còn đúng với hình tượng đáng yêu của gà con.
Văn học dân gian vốn hình thành từ truyền miệng, qua nhiều vùng miền và thế hệ nên có sự đa dạng về cách dùng từ. Không phải mọi từ lạ với tai người hiện đại đều là sai. Đôi khi, đó chỉ là những lớp ngôn ngữ cũ mà ta ít gặp lại.
Ở góc độ giáo dục, đây cũng là dịp để giải thích cho trẻ hiểu rằng tiếng Việt phong phú và luôn vận động theo thời gian. Thay vì vội quy kết sai, việc tra cứu và đặt từ vào đúng bối cảnh sẽ giúp hiểu sâu hơn về giá trị của ngôn ngữ và văn học dân gian.
