Cơm để qua đêm là thực phẩm quen thuộc trong nhiều gia đình. Với tâm lý tiết kiệm và tránh lãng phí thực phẩm, không ít người có thói quen giữ lại phần cơm còn thừa sau bữa tối, hôm sau hâm nóng để tiếp tục sử dụng.
Tuy nhiên, những năm gần đây, cơm để qua đêm trở thành chủ đề gây nhiều tranh cãi. Trên mạng xã hội xuất hiện không ít thông tin cho rằng cơm nguội để qua đêm có thể sinh ra chất độc, làm tăng nguy cơ ung thư hoặc gây ngộ độc nghiêm trọng. Điều này khiến nhiều người băn khoăn liệu cơm để qua đêm có thực sự nguy hiểm như những lời đồn đoán hay không.
Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm ở việc cơm được để qua đêm, mà ở cách bảo quản và sử dụng thực phẩm sau khi nấu chín. Nếu được bảo quản đúng cách, cơm để qua đêm vẫn có thể sử dụng an toàn. Ngược lại, chỉ cần sơ suất trong quá trình bảo quản, nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể xuất hiện ngay cả khi cơm chỉ được để vài giờ.
Mối nguy tiềm ẩn từ vi khuẩn trong cơm
Nhiều người cho rằng cơm đã được nấu chín ở nhiệt độ cao nên hoàn toàn an toàn. Tuy nhiên, trên thực tế, gạo có thể chứa một loại vi khuẩn có tên Bacillus cereus (vi khuẩn sinh bào tử) trong quá trình trồng trọt, vận chuyển hoặc bảo quản.
Đặc điểm của loại vi khuẩn này là có khả năng tạo bào tử chịu nhiệt. Vì vậy, dù quá trình nấu nướng có thể tiêu diệt phần lớn vi khuẩn, một số bào tử vẫn có thể tồn tại sau khi cơm chín.
Nguy cơ thường xuất hiện sau khi cơm được nấu xong. Nếu cơm để ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài, đặc biệt vào mùa hè hoặc trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, các bào tử còn sót lại có thể phát triển thành vi khuẩn và sinh ra độc tố.
Điều đáng lưu ý là một số độc tố này có khả năng chịu nhiệt tương đối tốt. Do đó, việc hâm nóng lại thực phẩm chưa chắc đã loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gây hại.
Để cơm ở nhiệt độ phòng quá lâu làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm
Nhiều gia đình có thói quen để cơm nguyên trong nồi cơm điện từ tối đến sáng hôm sau hoặc thậm chí lâu hơn. Do cơm không có dấu hiệu bất thường như đổi màu, có mùi chua hay xuất hiện nấm mốc nên nhiều người cho rằng vẫn có thể sử dụng.
Tuy nhiên, vi khuẩn phát triển không phải lúc nào cũng làm thay đổi ngay mùi vị hoặc hình thức của thực phẩm. Khi xuất hiện mùi lạ rõ rệt, thực phẩm thường đã bắt đầu hư hỏng ở mức độ đáng kể.
Vì vậy, việc đánh giá độ an toàn của cơm chỉ bằng cảm quan có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Hâm nóng nhiều lần còn nguy hiểm hơn việc để qua đêm
Một trong những sai lầm phổ biến là hâm nóng cơm thừa nhiều lần.
Không ít gia đình lấy cơm ra hâm vào buổi sáng, sau đó tiếp tục bảo quản và hâm lại vào buổi trưa hoặc buổi tối. Mỗi lần lấy ra khỏi tủ lạnh, cơm lại trải qua quá trình tăng nhiệt độ rồi được làm lạnh trở lại.
Sự thay đổi nhiệt độ liên tục này tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nếu cơm không được hâm nóng đủ nhiệt hoặc để bên ngoài quá lâu trước khi cho lại vào tủ lạnh, nguy cơ nhiễm khuẩn sẽ tăng lên đáng kể.
Do đó, các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên lấy lượng cơm vừa đủ cho mỗi bữa ăn, tránh hâm đi hâm lại nhiều lần.
Hâm nóng kỹ không đồng nghĩa với tuyệt đối an toàn
Nhiều người cho rằng chỉ cần đun sôi hoặc hâm nóng kỹ là có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ từ thực phẩm để qua đêm.
Thực tế, nhiệt độ cao có thể tiêu diệt phần lớn vi khuẩn nhưng không phải lúc nào cũng phá hủy được các độc tố đã hình thành trước đó. Chính vì vậy, trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, việc phòng ngừa vi khuẩn phát triển ngay từ đầu luôn được đánh giá quan trọng hơn việc xử lý sau đó.
Cơm để lâu cũng làm giảm giá trị dinh dưỡng
Ngoài nguy cơ mất an toàn thực phẩm, việc bảo quản và hâm nóng nhiều lần còn có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng của cơm.
Một số vitamin và dưỡng chất nhạy cảm với nhiệt độ sẽ bị hao hụt theo thời gian. Mặc dù mức độ thất thoát này không quá lớn, song thực phẩm tươi mới vẫn là lựa chọn có giá trị dinh dưỡng tốt hơn.
Những đối tượng cần đặc biệt thận trọng
Người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm thường dễ bị ảnh hưởng hơn khi sử dụng thực phẩm để qua đêm.
Ngay cả khi lượng vi khuẩn chưa đủ gây ngộ độc nghiêm trọng, nhóm đối tượng này vẫn có thể gặp các triệu chứng như đầy bụng, đau bụng, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
Vì vậy, việc hạn chế sử dụng cơm thừa và thức ăn để lâu là lựa chọn an toàn hơn đối với những người có sức đề kháng hoặc chức năng tiêu hóa kém.
Giữ ấm trong nồi cơm điện không phải giải pháp tuyệt đối
Nhiều người tin rằng chỉ cần để cơm ở chế độ giữ ấm của nồi cơm điện là có thể bảo quản an toàn trong thời gian dài.
Tuy nhiên, nếu nhiệt độ giữ ấm không đạt ngưỡng cần thiết để ngăn vi khuẩn phát triển, môi trường này vẫn có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi. Đặc biệt, khi thời gian giữ ấm kéo dài trên 10–12 giờ, nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể gia tăng.
Bảo quản cơm thừa đúng cách như thế nào?
Các chuyên gia khuyến cáo, để hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm, người dân nên:
Nấu lượng cơm vừa đủ cho nhu cầu sử dụng;
Để cơm nguội bớt trong thời gian ngắn rồi bảo quản trong hộp kín;
Cất cơm vào tủ lạnh sớm, tránh để ở nhiệt độ phòng quá lâu;
Chỉ lấy lượng cơm vừa đủ cho mỗi lần ăn;
Hâm nóng kỹ trước khi sử dụng;
Loại bỏ ngay nếu cơm có mùi lạ, đổi màu hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Không nên quá lo lắng nhưng cũng không được chủ quan
Các chuyên gia cho rằng, điều cần cảnh giác không phải là việc cơm được để qua đêm, mà là những sai sót trong quá trình bảo quản và sử dụng.
Nếu cơm được bảo quản đúng cách, nguy cơ mất an toàn thực phẩm sẽ giảm đáng kể. Ngược lại, việc để cơm trong môi trường nóng ẩm quá lâu hoặc hâm đi hâm lại nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc và ảnh hưởng đến sức khỏe đường tiêu hóa.
Vì vậy, thay vì quá lo lắng trước những thông tin giật gân trên mạng xã hội, người dân nên tiếp cận vấn đề một cách khoa học. Bảo quản thực phẩm đúng cách, sử dụng hợp lý và duy trì thói quen ăn uống lành mạnh mới là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
