Tháng 7 âm lịch được nhiều người xem là mùa Vu lan báo hiếu. Đây là dịp mỗi người nhớ đến công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, ông bà và tổ tiên. Đồng thời nhắc con người sống biết ơn, chăm sóc cha mẹ hiện tiền, tưởng niệm người đã mất và làm những việc lành để hồi hướng.
Trong không khí ấy, nhiều người chọn ăn chay cả tháng như một sự phát nguyện. Thay vì chỉ kiêng thịt một hoặc hai ngày, họ kéo dài thời gian ăn chay cả tháng 7 Âm lịch. Việc ăn chay xuất phát từ quan niệm, mỗi bữa cơm thanh đạm như lời nhắc rằng sự báo hiếu không nằm ở nghi lễ lớn lao, mà bắt đầu từ khả năng tiết chế ham muốn và nuôi dưỡng tâm lành. Ăn chay còn gắn với giới không sát sinh và tinh thần tôn trọng sự sống.
Khi giảm sử dụng thực phẩm có nguồn gốc từ động vật, người thực hành muốn hạn chế phần nào sự tổn hại do nhu cầu ăn uống của mình gây ra. Việc này không có nghĩa người ăn chay mặc nhiên đạo đức hơn người ăn mặn, nhưng có thể là cơ hội để họ quan sát thói quen và mở rộng lòng trắc ẩn.
Hiện nay các món ăn chay đa dạng và đầy đủ hơn trước rất nhiều. Ảnh minh họa.
Tuy nhiên, điều nhiều người lo ngại đó là liệu đang ăn mặn, chuyển sang ăn chay cả tháng liệu có ảnh hưởng đến sức khỏe. Hay trong gia đình, không thể một người ăn chay, bắt cả nhà cùng ăn theo nhất là các đối tượng như trẻ nhỏ, người cao tuổi nếu ăn chay sẽ làm ảnh hưởng đến sức khỏe.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho rằng, đây là vấn đề rất nhiều người thắc mắc, không chỉ trong dịp Vu lan mà ở các thời điểm khác trong năm, đặc biệt là những người mới bắt đầu ăn chay. “Trước hết phải khẳng định rằng, ăn chay hay ăn mặn (ăn thịt) là quyền của mỗi người, là bác sĩ tôi không dám đưa ra lời khuyên cụ thể rằng bạn phải ăn mặn hay nên ăn chay”, bác sĩ Hưng chia sẻ quan điểm.
Theo PGS Trọng Hưng, cách ăn chay hiện nay đã hiện đại và đầy đủ hơn rất nhiều so với trước. Trước kia, những người ăn chay thường chỉ ăn cơm với rau hoặc củ, quả dùng làm rau. Còn hiện nay, đồ chay dù vẫn được làm từ thực vật nhưng cách chế biến, chất lượng dinh dưỡng, hình thức trình bày đã đa dạng và phong phú hơn rất nhiều.
Xét dưới góc độ dinh dưỡng, việc ăn chay hiện nay vẫn đảm bảo các nhóm chất đường bột, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, hai nhóm đạm và chất béo có nguồn gốc từ thực vật chứ không phải từ động vật. Trong khi chất béo, chất đạm từ động vật có những vai trò, lợi ích riêng với sức khỏe mà nhóm từ thực vật không thể thay thế được.
“Có một thực tế hiện nay là ăn chay không hề bị sụt cân như mọi người vẫn nghĩ, thậm chí nhiều người còn tăng cân. Nhiều người luôn mặc định thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật là tốt, nên ăn thoải mái nhưng đây là điều rất sai lầm”, ông Hưng cho hay.
Các món ăn chay dù có nguồn gốc thực vật, nhưng cần lưu ý về cách chế biến để không ảnh hưởng sức khỏe. Ảnh minh họa.
Theo vị chuyên gia này, nhiều loại hạt chứa lượng calo rất lớn, hay những đồ ăn chứa nhiều đường cũng vậy, nếu ăn nhiều tổng lượng calo nạp vào cao nhưng không bị tiêu hao, từ đó dẫn tới việc tăng cân là điều khó tránh khỏi. Thực tế cho thấy, nhiều người ăn chay để cố giảm cân, họ ăn rất ít cơm, mỗi bữa chỉ lưng bát, nhưng họ có thể ăn vài lạng hạt các loại như hướng dương, hạt điều… mà không biết, calo trong 100 gam (1 lạng) hạt đó có năng lượng nhiều hơn cả 2 bát cơm cộng lại.
Bác sĩ Hưng cũng tư vấn, trong gia đình có người ăn chay, không nhất thiết bắt tất cả mọi người cùng ăn chay nếu họ không muốn, nhất là trẻ nhỏ. “Quan điểm cá nhân tôi cho rằng, nhóm trẻ đang tuổi lớn cần được ăn đầy đủ, đa dạng các nhóm chất có nguồn gốc cả động vật và thực vật sẽ tốt cho sự phát triển toàn diện hơn”, ông Hưng nói.
Dưới đây là một số nguyên tắc khi ăn chay để đảm bảo sức khỏe:
- Ăn chay cũng không đồng nghĩa chỉ dùng rau luộc, đậu hũ hay những món giả mặn chế biến cầu kỳ. Người ăn chay cần bảo đảm đủ năng lượng, đủ các nhóm chất và đa dạng thực phẩm: ngũ cốc, rau củ, trái cây, các loại đậu, hạt và chất béo tốt. Nên chú ý nguồn protein, sắt, canxi, kẽm, vitamin B12 cùng một số dưỡng chất khác. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em hoặc người có bệnh nền nên tham khảo chuyên gia y tế trước khi thay đổi chế độ ăn trong thời gian dài.
Khi ăn chay nên chế biến từ thực phẩm tươi sống, hạn chế đồ chay công nghiệp. Ảnh minh họa.
- Hạn chế thức ăn công nghiệp: Do được sản xuất hàng loạt, được bảo quản trong nhiều loại bao bì với thời gian trên 24 giờ, nên chất dinh dưỡng của thực phẩm chay công nghiệp sẽ không bằng với những món ăn chế biến tươi. Khi đóng gói, hút chân không rồi tiệt trùng thì thực phẩm sẽ bị mất một số chất dinh dưỡng cần thiết như vitamin C hay vitamin B1 (những vitamin này không bền ở nhiệt độ cao).
- Lựa chọn thực phẩm ít béo: Nên chọn thực phẩm chứa chất béo chưa bão hoà, và ăn với lượng ít. Chất béo chưa bão hoà (như dầu thực vật, dầu oliu, dầu hướng dương, dầu hạt cải) tốt cho sức khoẻ hơn so với các chất béo chưa bão hoà (như mỡ động vật, bơ). Tuy nhiên, tất các các loại chất béo đều giàu năng lượng và nên ăn với lượng ít.
- Ăn uống điều độ, chuẩn mực: Nên ăn có điều độ, chừng mực, không nên ăn quá nhiều một loại thực phẩm hoặc ăn quá ít một loại. Cần ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no hoặc để quá đói và tránh ăn nhanh, nuốt vội. Trừ những người ăn chay trường, mọi người có thể kết hợp ăn chay vào ngày Rằm hay đầu tháng, còn lại vẫn ăn mặn để cơ thể nạp đủ và đa dạng dinh dưỡng từ động vật và thực vật.
