Sau thời gian nghỉ hè, giờ là lúc trẻ tập trung trở lại trường học, chuẩn bị cho năm học mới. Trong khoảng thời gian nghỉ hè, nhiều trẻ bị phá vỡ nhịp sinh hoạt, thậm chí chế độ dinh dưỡng không được bổ sung một cách khoa học, hợp lý nên ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ như thiếu vi chất, tăng sụt cân... Thực tế, không ít gia đình cũng chủ quan về vấn đề này và cho rằng, đợi khi vào năm học mới “thiết quân luật” và đưa con vào nề nếp.
PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho rằng, để trẻ phát triển toàn diện cần phải có kế hoạch bổ sung dinh dưỡng trong một quá trình dài, bắt đầu từ khi trẻ còn là thai nhi trong bụng mẹ đến tuổi trưởng thành. Tuyệt đối không nên có tư tưởng “đợi dịp hay đến tuổi phát triển mới bổ sung dinh dưỡng”.
Để trẻ phát triển toàn diện cần phát triển cả 3 trụ cột là thể chất, trí não và tinh thần. Ảnh minh họa.
Với sức khỏe của trẻ nhỏ thường dựa trên 3 trụ cột chính đó là thể chất, trí não và tinh thần. Cả 3 trụ cột này cần phát triển song song và cân bằng với nhau, vì mỗi trụ cột sẽ có vai trò riêng với trẻ. Ví dụ như thể chất nhằm cung cấp năng lượng, giúp trẻ khỏe mạnh để vận động, khám phá, đối diện với stress sinh lý. Còn trí não giúp trẻ tư duy, học tập, ghi nhớ, sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Tinh thần đảm bảo trẻ có trạng thái cảm xúc ổn định, tự tin, chịu đựng áp lực tốt, giúp phát huy tối đa năng lực trí não.
Nếu một trong 3 trụ trên bị yếu đi, trẻ sẽ bị mất cân bằng. Một đứa trẻ khỏe mạnh về thể chất nhưng thường xuyên lo âu, căng thẳng, áp lực thì sẽ khó tập trung học, luôn mệt mỏi, chán nản. Ngược lại, trẻ được nuôi dưỡng tinh thần tích cực và có trí não linh hoạt sẽ khai thác tốt hơn tiềm năng thể chất và học tập.
Để phát triển được 3 trụ cột trên, đầu tiên trẻ phải được chăm lo, bổ sung dinh dưỡng khoa học và hợp lý. Dù ở độ tuổi nào, việc chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ cần dựa trên nguyên tắc đầy đủ, cần đối và đa dạng.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng tư vấn, trước hết trẻ phải được cung cấp đầy đủ các nhóm chất cơ bản (đường bột, chất béo, chất đạm, vitamin và khoáng chất); đồng thời phải bổ sung cân đối các nhóm chất trên theo khuyến cáo của ngành y tế hoặc chuyên gia dinh dưỡng (cho từng đối tượng cụ thể); cuối cùng là phải bổ sung đa dạng các thực phẩm, không nên tập trung vào một nhóm thực phẩm nào.
Đối với trí não của trẻ, ngoài bổ sung đầy đủ và đa dạng thực phẩm, cần ưu tiên các chất béo lành mạnh, nên sử dụng cân đối chất béo thực vật và động vật. Chất béo động vật có thể đến từ mỡ lợn, mỡ gà, mỡ cá nhưng cần phải hiểu rõ rằng, ngay cả thịt ăn hằng ngày cũng có chứa lượng mỡ nhất định, chứ không nhất thiết phải rán ép lấy mỡ nước cho trẻ sử dụng. Với mỡ động vật, nên ưu tiên mỡ có nguồn gốc từ thủy hải sản hơn vì giàu Omega-3 tốt cho trí não.
Các loại chất béo có trong thực vật cũng rất tốt cho sức khỏe trẻ, nhất là phát triển trí não. Ảnh minh họa.
Ngoài ra, nên bổ sung chất béo có nguồn gốc thực vật cũng rất tốt cho sự phát triển não bộ của trẻ. Hơn nữa, chất béo thực vật thường lành tính, phù hợp với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Các mẹ có thể bổ sung bằng cách cho trẻ ăn các loại hạt như óc chó, hạt chia, hạnh lanh, mắc ca,… ở dạng thô là tốt nhất. Ngoài ra, có thể chế biến thành món ăn cho trẻ.
Thay vì cho trẻ xem tivi, điện thoại hãy chơi cùng trẻ những trò chơi phát triển trí tuệ phù hợp với độ tuổi khi rảnh rỗi như cờ vua, cờ tướng, rubik, Sudoku, xếp hình, giải ô chữ. Đây đều là các bộ môn trí tuệ có thể kích thích sự sáng tạo, tư duy, trí tưởng tượng để phát triển não phải cho trẻ nhỏ cực kỳ hiệu quả. Qua các trò chơi trí tuệ cũng giúp trẻ rèn luyện được sự kiên nhẫn, tập trung, tư duy và sáng tạo,… điều này rất có lợi cho sự phát triển trí tuệ của trẻ.
Đối với tinh thần, PGS Nguyễn Trọng Hưng cho rằng, ưu tiên đầu tiên là cho trẻ ngủ đủ giấc, ngủ đúng giờ, sâu giấc và vận động thường xuyên là tốt nhất. Để làm được điều này cần có sự tương tác từ phụ huynh. Theo bác sĩ Hưng, muốn con ngủ sớm bố mẹ cần làm gương, cũng phải đi ngủ sớm. Trường hợp bố mẹ ngồi xem điện thoại, nhưng bắt con đi ngủ sớm, dù trẻ có nghe lời đi ngủ nhưng giấc ngủ không sâu cũng sẽ không tốt cho tinh thần trẻ.
Vận động thường xuyên, kèm theo tương tác xã hội tích cực để kích thích sự phát triển kết nối thần kinh và khả năng điều tiết cảm xúc của trẻ rất tốt. Khi trẻ điều tiết được cảm xúc, tiếp xúc với những giá trị tích cực và môi trường lành mạnh sẽ giúp trẻ có sức khỏe tinh thần tốt, tránh stress, áp lực nhất là trong môi trường học tập rất nặng về thành tích như hiện nay.
Tóm lại, để trẻ phát triển tối ưu cả về thể chất, tinh thần và trí não, phụ huynh cần có sự kết nối, tương tác phù hợp với trẻ, cần nuôi dạy trẻ trong môi trường an toàn, bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và có cơ hội để học hỏi không ngừng. Với trẻ, việc học tập, vui chơi và dinh dưỡng cân bằng chính là “chìa khóa” giúp trẻ phát triển toàn diện.
