Mùa hè là thời điểm các loại rau củ quả thuộc họ bầu bí như bầu, mướp, dưa leo, bí ngòi hay dưa lưới được tiêu thụ mạnh. Với hương vị thanh mát, nhiều nước và dễ chế biến, đây là những thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng một số loại quả thuộc họ này có thể tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng nếu xuất hiện vị đắng bất thường.
Thực tế, mỗi năm đều ghi nhận không ít trường hợp phải nhập viện sau khi ăn các loại bầu, bí hoặc mướp có vị đắng. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng dữ dội và tiêu chảy. Trong những trường hợp nặng, độc tố có thể gây tổn thương gan, thận, thậm chí đe dọa tính mạng.
Nhiều người cho rằng thực phẩm có vị đắng chỉ đơn giản là mất ngon hoặc bị biến chất nhẹ, chỉ cần nấu chín kỹ là có thể sử dụng an toàn. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Đối với những loại rau quả họ bầu bí bị đắng, việc luộc, xào hay hầm kỹ không thể loại bỏ được độc tố.
Vì sao quả bầu, mướp lại xuất hiện vị đắng?
Các giống bầu, bí, hồ lô hay bầu sao được con người chọn lọc và lai tạo qua nhiều thế hệ nhằm loại bỏ vị đắng tự nhiên. Trong điều kiện sinh trưởng bình thường, chúng có vị ngọt mát và an toàn cho sức khỏe.
Tuy nhiên, dưới tác động của các yếu tố như biến đổi thời tiết, nhiệt độ quá cao, thiếu nước, thay đổi môi trường đất hoặc đột biến gen trong quá trình phát triển, một số cây có thể sản sinh ra hàm lượng lớn chất cucurbitacin – hợp chất tạo vị đắng và có độc tính cao.
Khi quả xuất hiện vị đắng rõ rệt, đó là dấu hiệu cảnh báo hàm lượng cucurbitacin đã tăng bất thường. Những quả này không còn phù hợp để sử dụng làm thực phẩm.
Chất độc nguy hiểm ẩn sau vị đắng
Cucurbitacin là một loại độc tố tự nhiên tồn tại trong nhiều loài thực vật thuộc họ bầu bí. Các nghiên cứu cho thấy hợp chất này có độc tính mạnh, gây kích ứng nghiêm trọng đối với hệ tiêu hóa và có thể ảnh hưởng đến chức năng gan, thận nếu hấp thụ với lượng lớn.
Điều đáng lo ngại là cucurbitacin có khả năng chịu nhiệt rất cao. Nhiệt độ nấu ăn thông thường không thể phá hủy cấu trúc của chất này. Vì vậy, dù món ăn đã được nấu chín hoàn toàn, nguy cơ ngộ độc vẫn tồn tại.
Ngoài ra, hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với ngộ độc cucurbitacin. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng, bù nước, cân bằng điện giải và theo dõi sát tại cơ sở y tế.
Một đặc điểm khác của loại độc tố này là thời gian khởi phát nhanh. Các triệu chứng thường xuất hiện chỉ sau vài chục phút đến vài giờ kể từ khi ăn phải thực phẩm chứa độc tố.
Những dấu hiệu ngộ độc không nên chủ quan
Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường có biểu hiện khô miệng, đắng miệng, buồn nôn, nôn liên tục, đau quặn bụng và tiêu chảy nhiều lần. Những triệu chứng này khá giống với viêm dạ dày - ruột cấp nên dễ bị bỏ qua hoặc tự điều trị tại nhà.
Nếu tình trạng tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể bị mất nước nghiêm trọng, tụt huyết áp, rối loạn điện giải, chóng mặt, mệt lả và suy giảm thể trạng nhanh chóng.
Trong những trường hợp nguy kịch, độc tố có thể gây tổn thương gan, thận, xuất huyết tiêu hóa, suy hô hấp và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Người cao tuổi, người có sức đề kháng kém hoặc đang mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường được xem là nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng.
Cẩn trọng với tất cả các loại quả họ bầu bí
Không chỉ bầu hay hồ lô, nhiều loại rau quả quen thuộc khác như mướp, dưa leo, bí xanh, bí đỏ, bí ngòi, dưa lưới hay dưa hấu cũng có thể xuất hiện vị đắng bất thường trong một số điều kiện sinh trưởng nhất định.
Các chuyên gia khuyến cáo, trước khi chế biến hoặc ăn các loại quả thuộc họ bầu bí, nên nếm thử một lượng rất nhỏ. Nếu phát hiện vị đắng, chát hoặc cảm giác tê lạ trong miệng, cần ngừng sử dụng ngay lập tức và bỏ toàn bộ thực phẩm.
Tuyệt đối không cắt bỏ phần đắng rồi tiếp tục ăn phần còn lại, bởi độc tố có thể đã phân bố trong toàn bộ quả. Sau khi chế biến thực phẩm có vị đắng, cần vệ sinh kỹ các dụng cụ nấu nướng để tránh nguy cơ tồn dư độc tố.
Trong mùa hè – thời điểm các loại rau quả họ bầu bí được sử dụng nhiều nhất – việc nâng cao cảnh giác với những dấu hiệu bất thường của thực phẩm là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Nếu sau khi ăn phải thực phẩm có vị đắng xuất hiện các triệu chứng như nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng hoặc mệt mỏi bất thường, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
