Để học tốt môn Tiếng Việt, vốn từ đóng vai trò như nền móng. Nhưng với học sinh tiểu học, khi khả năng ngôn ngữ vẫn đang trong giai đoạn hình thành thì việc hiểu đúng nghĩa của từ và vận dụng chính xác vào ngữ cảnh không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chính vì thế, đôi khi những bài tập tưởng chừng quen thuộc lại tạo ra những tình huống vừa bất ngờ, vừa khiến người lớn phải bật cười.
Một bài tập gần đây được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội là ví dụ điển hình. Đề bài yêu cầu học sinh chọn từ thích hợp để điền vào chỗ trống, hoàn thiện các câu thành ngữ có nghĩa. Ba từ được cho sẵn gồm: “chúc mừng”, “có phúc” và “nhút nhát” - đều là những từ quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Với người lớn, việc sắp xếp chúng vào đúng câu dường như rất đơn giản: “Lớp em có mấy bạn hơi nhút nhát”, “Chúng em chúc mừng thầy cô nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam”, và “Con hơn cha là nhà có phúc”.
>>XEM VIDEO: Cậu học sinh thuyết minh về bài văn tả con đường "độc lạ" của mình với cô giáo.
Thế nhưng với một đứa trẻ, mọi thứ không hề “rõ ràng” như vậy. Thay vì chọn đáp án theo khuôn mẫu, một em học sinh đã đưa ra cách điền khiến cô giáo cũng phải bất ngờ: “Lớp em có mấy bạn hơi có phúc” và đặc biệt là câu “Con hơn cha là nhà nhút nhát”. Nghe qua có vẻ sai hoàn toàn, nhưng nếu suy nghĩ theo góc nhìn của trẻ, lại thấy đâu đó một kiểu “lập luận” rất riêng: nếu người cha để con vượt qua mình thì… có lẽ là vì “nhút nhát”.
Chính sự ngây ngô ấy lại phản ánh một điều thú vị, trẻ em không học ngôn ngữ chỉ bằng cách ghi nhớ, mà còn bằng cách tự diễn giải thế giới theo hiểu biết của mình. Khi chưa nắm vững nghĩa sâu xa của thành ngữ hay cấu trúc câu, các em sẽ dựa vào những gì mình biết để “lắp ghép” cho hợp lý nhất. Và đôi khi, cái “hợp lý” ấy lại nằm ngoài dự đoán của người lớn.
Thực tế, dạng bài điền từ không chỉ đòi hỏi vốn từ mà còn yêu cầu khả năng hiểu ngữ cảnh. Với học sinh nhỏ tuổi, đây là một thử thách không hề đơn giản. Các em có thể nhận diện được từ, nhưng chưa chắc hiểu hết sắc thái nghĩa hay cách dùng trong từng tình huống cụ thể. Vì vậy, việc trả lời sai không phải là dấu hiệu của sự yếu kém, mà là một bước trong quá trình học hỏi.
Điều đáng nói là cách người lớn phản ứng trước những “đáp án lạ” ấy. Nếu chỉ nhìn vào kết quả đúng - sai, rất dễ bỏ qua giá trị của tư duy mà đứa trẻ đã thể hiện. Trong khi đó, mỗi câu trả lời “khác thường” lại là một cánh cửa giúp cha mẹ và giáo viên hiểu hơn về cách trẻ suy nghĩ, từ đó có thể hướng dẫn phù hợp hơn.
Thay vì vội vàng sửa sai, người lớn có thể hỏi thêm: “Vì sao con lại chọn từ này?”, “Con hiểu câu này như thế nào?”. Những câu hỏi mở như vậy không chỉ giúp trẻ tự nhận ra điểm chưa đúng, mà còn rèn luyện khả năng diễn đạt và tư duy ngôn ngữ. Quan trọng hơn, trẻ sẽ cảm thấy được tôn trọng, thay vì sợ sai và dần mất đi sự tự tin khi học.
Chính vì như thế mà đối với các dạng bài tập điền từ, để giúp con học tốt thì bố mẹ có thể rèn luyện cho trẻ bằng những cách sau:
Thứ nhất, bố mẹ cần rèn luyện kỹ năng đọc và hiểu nghĩa từ cho trẻ. Điều này rất quan trọng vì để hoàn thành tốt bài tập điền từ, trẻ phải hiểu được ý nghĩa của từng từ và câu. Bố mẹ có thể đọc cùng con, thảo luận về nghĩa của các từ vựng trong bài, đồng thời yêu cầu con giải thích lý do lựa chọn một từ cụ thể nào đó, trẻ sẽ nắm vững kiến thức từ vựng và ứng dụng chúng hiệu quả hơn trong bài tập.
Thứ hai, bố mẹ cần hướng dẫn trẻ về các quy tắc chính tả khi viết. Các bài tập điền từ thường yêu cầu trẻ vận dụng kiến thức về kết hợp nguyên âm, phụ âm, cách viết đúng các vần, âm tiết. Vì vậy, bố mẹ cần giải thích rõ ràng các quy tắc này và hướng dẫn trẻ nhận biết, phân biệt chúng trong quá trình làm bài.
Thứ ba, bố mẹ cần rèn luyện kỹ năng suy luận, đoán từ cho trẻ. Trong nhiều bài tập điền từ, trẻ phải dựa vào ngữ cảnh, logic của câu để phán đoán từ phù hợp. Bố mẹ có thể khuyến khích trẻ suy nghĩ, phân tích câu, từ ngữ để đưa ra lựa chọn thích hợp. Điều này giúp trẻ phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.
Thứ tư, bố mẹ cần tạo môi trường luyện tập tích cực cho trẻ. Việc chuẩn bị nhiều bài tập điền từ khác nhau, tạo không khí vui vẻ và khuyến khích con tích cực thực hiện sẽ giúp trẻ dần nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.
Cuối cùng, bố mẹ cần thường xuyên kiểm tra, nhận xét và giải thích cho trẻ. Việc chỉ ra những chỗ sai và giải thích lý do, đồng thời hướng dẫn con cách tự kiểm tra, chữa bài sẽ giúp trẻ rút ra được những bài học quý giá, từ đó hoàn thiện kỹ năng làm bài tập điền từ ngày càng tốt hơn.
Với việc kết hợp các giải pháp trên, bố mẹ sẽ góp phần rất lớn vào việc nâng cao khả năng hoàn thành các bài tập điền từ của trẻ.
