Không chỉ là loại gia vị quen thuộc trong ẩm thực phương Tây, cỏ xạ hương còn được nhiều người yêu cây cảnh ưa chuộng nhờ dáng nhỏ xinh, lá xanh quanh năm và hương thơm nồng nàn. Loài thảo mộc Địa Trung Hải này có thể trồng trong chậu, tạo khóm hoặc làm cây phủ nền, vừa tiện hái dùng khi nấu ăn vừa tô điểm cho không gian sống. Đặc biệt, khi vào mùa hoa, những cụm hoa nhỏ màu hồng, trắng hoặc tím nhạt còn khiến chậu xạ hương trở nên bắt mắt hơn.
Đặc điểm của cây cỏ xạ hương
Cỏ xạ hương (Thymus vulgaris) là loài cây bụi thân thấp, sống lâu năm, có nguồn gốc từ châu Âu và khu vực phía Tây Địa Trung Hải. Cây thường mọc thành những khóm nhỏ, cao khoảng 30-70 cm, thích nghi tốt với điều kiện khô ráo, nhiều nắng và khí hậu mát mẻ. Thân cây khá cứng, có xu hướng hóa gỗ khi trưởng thành và được bao phủ bởi một lớp lông mềm mịn.
Lá cỏ xạ hương có kích thước nhỏ, hình mũi giáo, dài khoảng 5-9 mm, mặt dưới cũng có lông. Lá có màu xanh xám và là bộ phận chứa nhiều tinh dầu, tạo nên mùi thơm đặc trưng của cây. Đây cũng là điểm nổi bật nhất của cỏ xạ hương: hương thơm nồng nàn, đặc trưng, có thể dễ dàng cảm nhận khi đến gần hoặc chạm vào cây.
Vào mùa xuân và mùa hè, cây nở những cụm hoa nhỏ có màu trắng, hồng hoặc tím nhạt, đồng thời thu hút ong và nhiều loài côn trùng thụ phấn. Cỏ xạ hương thuộc nhóm cây thường xanh, vì vậy lá có thể duy trì quanh năm trong điều kiện khí hậu phù hợp.
Trong tự nhiên, cỏ xạ hương thường phát triển ở những khu vực nhiều nắng, vách đá và vùng có khí hậu tương đối mát mẻ. Ngày nay, cây đã được du nhập và trồng ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Ở nước ta, những nơi có khí hậu mát mẻ như Tam Đảo (Phú Thọ) và Sa Pa (Lào Cai) phù hợp hơn với đặc tính sinh trưởng của loài thảo mộc này.
Cỏ xạ hương có lợi ích gì?
Cỏ xạ hương là một loại gia vị phổ biến trong ẩm thực phương Tây, thường được dùng trong súp, món hầm, thịt nướng, cá, hải sản, khoai tây, rau củ và các loại nước sốt. Loại thảo mộc này đặc biệt phù hợp với những món nấu chậm như bò hầm, gà nướng. Lá tươi có thể dùng trực tiếp, trong khi lá khô thuận tiện bảo quản và sử dụng lâu dài. Ngoài làm gia vị, cỏ xạ hương còn được dùng để pha trà và chiết xuất tinh dầu.
Về dinh dưỡng, 100g lá xạ hương chứa khoảng 101 kcal, 5,56g protein, 1,68g chất béo và 24,45g carbohydrate, cùng nhiều vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin B6, canxi, sắt, magie và kali. Trong lá cây còn có các hợp chất hoạt tính như thymol và carvacrol, tạo nên mùi thơm đặc trưng và được nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và chống viêm.
Tinh dầu xạ hương cũng được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ đường hô hấp, chăm sóc da và liệu pháp hương thơm. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị.
Không chỉ được dùng trong ẩm thực và có giá trị y học, cỏ xạ hương còn là một loại cây cảnh nhỏ xinh được nhiều người ưa chuộng. Nếu muốn, bạn có thể trồng cây trong chậu, đặt ở ban công hoặc bậu cửa sổ. Cây có dáng gọn, lá xanh xám, khi ra hoa xuất hiện những cụm hoa trắng, hồng hoặc tím nhạt. Như vậy, chỉ một chậu xạ hương vừa giúp không gian thêm xanh, có hương thơm tự nhiên, vừa cho lá tươi để sử dụng làm gia vị.
Hiện tại, cỏ xạ hương tươi có giá dao động khoảng 400.000-600.000 đồng/kg, trong khi loại khô có giá cao hơn, khoảng 1-2 triệu đồng/kg, tùy nguồn gốc, chất lượng và nơi bán. Ngoài lá tươi và lá khô, cỏ xạ hương trồng sẵn trong chậu cũng được bán khá phổ biến, giá khoảng 40.000-150.000 đồng/chậu tùy kích thước, độ rậm của cây và loại chậu.
Cách trồng và chăm sóc cỏ xạ hương
Cỏ xạ hương khá dễ trồng và phù hợp với cả người mới làm vườn. Cây có thể nhân giống bằng giâm cành, tách khóm hoặc gieo hạt. Trong đó, giâm cành là cách đơn giản và nhanh hơn. Với cách này, bạn hãy chọn cành khỏe dài khoảng 7-10cm, bỏ lá phía dưới rồi cắm vào giá thể ẩm, thoát nước tốt. Nếu gieo hạt, nên gieo từ đầu mùa xuân và chờ cây đủ khỏe mới đem trồng ra ngoài.
Khi trồng, nên chọn nơi nhiều nắng, kín gió và đất thoát nước tốt, các cây cách nhau khoảng 20-30cm. Cỏ xạ hương không thích đất quá ẩm nên nếu đất nặng, có thể trộn thêm sỏi hoặc vật liệu giúp tăng khả năng thoát nước. Cây đặc biệt thích hợp trồng trong chậu đất nung.
Về chăm sóc, cây cần khoảng 6-8 giờ nắng mỗi ngày và không cần tưới thường xuyên. Chỉ nên tưới khi đất đã khô hoàn toàn, tránh để rễ bị úng. Vào mùa xuân, có thể bón một lượng nhỏ phân đa dụng pha loãng. Khi trồng ở nơi nóng ẩm, cần giữ cây thông thoáng để hạn chế nấm bệnh.
Sau khi cây phát triển ổn định, có thể thu hoạch quanh năm, nhưng lá thường thơm và đậm vị nhất ngay trước khi cây ra hoa. Mỗi lần chỉ nên cắt tối đa khoảng 1/3 số cành. Lá tươi có thể bảo quản trong tủ lạnh khoảng 1-2 tuần; nếu muốn dùng lâu hơn, có thể phơi hoặc sấy khô rồi bảo quản trong hộp kín.
