Trong danh sách 18 loại rau tốt nhất thế giới được CDC Mỹ công nhận, bồ công anh xếp ở vị trí thứ 15 với điểm dinh dưỡng: 46,34.
Rau bồ công anh là loại cây quen thuộc ở nhiều vùng quê Việt Nam, đặc biệt xuất hiện nhiều tại các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và những nơi có khí hậu mát mẻ. Trước kia cây thường mọc dại ven đường, bờ ruộng hay trên các sườn đồi, nhưng vài năm gần đây đã được nhiều nhà vườn đưa vào trồng như một loại rau sạch kết hợp dược liệu. Không chỉ dùng để chế biến món ăn dân dã, bồ công anh còn được phơi làm trà và sử dụng như một loại cây thuốc trong đời sống hàng ngày.
Bồ công anh là cây thân thảo, chiều cao trung bình khoảng 20-40cm. Lá mọc từ gốc, thuôn dài, mép có răng cưa đặc trưng. Hoa thường có màu vàng hoặc tím nhạt tùy giống, khi già tạo thành những cụm bông trắng nhỏ có thể bay theo gió. Cây có sức sống khá tốt, dễ thích nghi với nhiều điều kiện khí hậu khác nhau.
Hiện nay phổ biến nhất là hai loại gồm bồ công anh Việt Nam và bồ công anh châu Âu. Bồ công anh Việt Nam thường có lá to, mềm, thích hợp làm rau ăn hàng ngày. Trong khi đó, bồ công anh châu Âu lá nhỏ hơn, vị đắng rõ hơn và thường được dùng làm trà hoặc dược liệu.
Điểm khiến nhiều người yêu thích loại rau này chính là hương vị khá đặc biệt. Lá bồ công anh có vị nhẫn nhẫn nơi đầu lưỡi, nhưng khi nhai kỹ lại chuyển sang vị ngọt thanh dễ chịu. Vì vậy, dù là rau dại nhưng bồ công anh ngày càng được ưa chuộng trong các bữa ăn hiện đại. Nhiều người xem đây là loại rau “3 trong 1” vì vừa là cây thuốc, vừa là rau sạch, lại có thể làm trà uống hàng ngày.
Bồ công anh khá dễ trồng và không cần chăm sóc quá cầu kỳ. Cây thích hợp với đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và môi trường đủ ẩm. Người trồng thường gieo hạt trực tiếp trên luống hoặc trong thùng xốp. Sau khi xuống giống khoảng 30 ngày là bắt đầu có thể hái lá. Rau phát triển nhanh nên trung bình cứ khoảng 3 ngày có thể thu hoạch một lần. Nếu chăm sóc tốt, thời gian khai thác kéo dài liên tục từ 7-8 tháng, giúp người trồng có nguồn rau ổn định và mang lại giá trị kinh tế khá tốt.
Nhờ dễ trồng và sinh trưởng nhanh, hiện nay nhiều hộ dân đã mở rộng diện tích canh tác bồ công anh theo hướng hữu cơ để cung cấp cho thị trường rau sạch. Ngoài bán lá tươi, một số nơi còn chế biến trà bồ công anh khô hoặc bán cây giống, hạt giống cho người có nhu cầu trồng tại nhà.
Trong ẩm thực, rau bồ công anh được chế biến thành nhiều món ăn dân dã nhưng hấp dẫn. Lá non có thể ăn sống như salad hoặc dùng làm rau cuốn. Phổ biến nhất là các món canh bồ công anh nấu thịt bằm, nấu tôm hay nấu xương. Rau cũng có thể xào tỏi, trộn gỏi hoặc nhúng lẩu. Khi nấu chín, vị nhẫn giảm đi, thay vào đó là vị ngọt thanh dễ ăn. Ngoài phần lá, rễ và hoa còn được phơi khô để pha trà, có mùi thơm nhẹ và vị hơi đăng đắng đặc trưng.
Hiện nay, rau bồ công anh được bán khá nhiều tại chợ dân sinh, cửa hàng thực phẩm sạch và chợ mạng. Giá rau tươi dao động khoảng 40.000-80.000 đồng/kg tùy loại và mùa vụ. Những sản phẩm trồng hữu cơ hoặc trà bồ công anh sấy khô thường có giá cao hơn, từ vài trăm nghìn đồng mỗi kg.
Những lợi ích của rau bồ công anh với sức khỏe
Hỗ trợ chức năng gan
Bồ công anh được xem là loại rau có lợi cho gan nhờ khả năng hỗ trợ đào thải độc tố và kích thích tiêu hóa tự nhiên. Các hoạt chất trong cây giúp cơ thể cân bằng điện giải và bổ sung nước. Do lá có vị hơi đắng nên nhiều người thường kết hợp với các loại rau xanh khác để làm salad, sinh tố hoặc nước ép, vừa dễ ăn hơn vừa tận dụng được giá trị dinh dưỡng.
Tốt cho xương khớp
Loại rau này chứa nhiều canxi cùng các chất chống oxy hóa như vitamin C và luteolin, góp phần hỗ trợ xương chắc khỏe, hạn chế quá trình lão hóa và suy giảm mật độ xương.
Hỗ trợ hệ tiêu hóa
Bồ công anh có thể kích thích vị giác và hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa. Chất inulin và chất nhầy tự nhiên trong cây giúp làm dịu đường ruột, đồng thời tạo điều kiện cho lợi khuẩn phát triển, hạn chế vi khuẩn có hại.
Có lợi cho người tiểu đường
Bồ công anh được cho là có khả năng hỗ trợ tuyến tụy sản xuất insulin. Ngoài ra, đặc tính lợi tiểu tự nhiên của cây còn giúp cơ thể đào thải lượng đường dư thừa.
Hỗ trợ phòng chống ung thư
Trong y học cổ truyền của nhiều quốc gia, bồ công anh từ lâu đã được sử dụng như một loại thảo dược có lợi cho sức khỏe. Một số nghiên cứu cho thấy rễ và gốc bồ công anh chứa hoạt chất có khả năng tác động lên tế bào bất thường, đặc biệt liên quan đến ung thư vú và tuyến tiền liệt.
Lưu ý
Dù tốt cho sức khỏe, bồ công anh không phù hợp với một số người như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Người mắc bệnh tiểu đường, cao huyết áp, suy tim, rối loạn tiêu hóa, tắc mật hay dị ứng nhựa cây cũng nên hạn chế sử dụng. Ngoài ra, người đang dùng thuốc kháng sinh cần thận trọng vì bồ công anh có thể làm giảm hiệu quả của một số loại thuốc.
