Với khối ngành xã hội - nơi giá trị cốt lõi nằm ở tư duy phản biện, cảm xúc, đạo đức và sự thấu hiểu con người thì trí tuệ nhân tạo AI chỉ có thể đóng vai trò hỗ trợ, khó thay thế hoàn toàn. Dưới đây là 5 ngành học khối xã hội được đánh giá có tính bền vững cao, nhu cầu nhân lực ổn định, thậm chí được nhiều nhà tuyển dụng “trải thảm đỏ” để tìm kiếm nhân sự chất lượng cao, dày dặn kinh nghiệm thực tiễn.
Luật
Ngành Luật gắn chặt với hệ thống giá trị xã hội, đạo đức và công lý. AI có thể hỗ trợ tra cứu văn bản pháp luật, phân tích hồ sơ hay dự đoán xu hướng, nhưng việc đưa ra phán đoán pháp lý, tranh tụng, thương lượng và bảo vệ quyền lợi con người vẫn cần đến tư duy và trách nhiệm của luật sư.
Thực tiễn cho thấy, mỗi vụ việc pháp lý đều mang tính riêng biệt, phụ thuộc vào bối cảnh xã hội, yếu tố con người và diễn biến thực tế. Những quyết định quan trọng không thể giao phó hoàn toàn cho máy móc, bởi chúng liên quan trực tiếp đến quyền lợi, danh dự và sinh mệnh của con người.
Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập, doanh nghiệp mở rộng hoạt động xuyên biên giới và hệ thống pháp luật liên tục cập nhật, thị trường lao động đang thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực pháp lý có chuyên môn sâu và tư duy thực tiễn. Nhiều nhà tuyển dụng sẵn sàng “trải thảm đỏ” cho những cử nhân luật được đào tạo bài bản, có khả năng tư vấn, xử lý tình huống và thích ứng với các chuẩn mực pháp lý mới.
Cử nhân luật sau khi ra trường có thể làm việc tại tòa án, viện kiểm sát, văn phòng luật sư, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế… Đây là ngành học đòi hỏi sự kiên trì, nhưng đổi lại là vị thế nghề nghiệp ổn định và khó bị thay thế.
Cử nhân luật mới ra trường, làm việc tại văn phòng luật sư, doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước thường có mức lương 7-12 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau khi có chứng chỉ hành nghề, kinh nghiệm thực tiễn và chuyên môn sâu, thu nhập có thể tăng nhanh lên 20-35 triệu đồng/tháng.
Tâm lý học
Tâm lý học là một trong những ngành học tiêu biểu cho thấy ranh giới rõ rệt giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người. AI có thể phân tích dữ liệu hành vi, nhận diện xu hướng cảm xúc thông qua thuật toán, nhưng sự đồng cảm, khả năng thấu hiểu chiều sâu nội tâm và năng lực trị liệu tinh thần chỉ có thể do con người sở hữu chuyên môn, kinh nghiệm mới có thể đảm nhận.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi áp lực học tập, công việc, các mối quan hệ và biến động kinh tế khiến tỷ lệ stress, lo âu, trầm cảm ngày càng gia tăng, nhu cầu về các chuyên gia tâm lý được đào tạo bài bản đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Khác với những ngành có thể chuẩn hóa quy trình làm việc, tâm lý học đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp của con người trong từng ca tư vấn, từng cuộc trò chuyện.
Sau khi tốt nghiệp, sinh viên ngành tâm lý học có thể đảm nhiệm nhiều vị trí nghề nghiệp gắn trực tiếp với sức khỏe tinh thần và đời sống xã hội như tham vấn học đường, tư vấn tâm lý lâm sàng tại bệnh viện, trung tâm trị liệu, làm việc trong các tổ chức xã hội, dự án cộng đồng, hoặc tham gia nghiên cứu hành vi, sức khỏe tâm thần và chất lượng sống.
Ở giai đoạn mới tốt nghiệp, cử nhân tâm lý học làm việc tại trường học, trung tâm tư vấn, bệnh viện hoặc các dự án cộng đồng thường có mức thu nhập dao động từ 8-12 triệu đồng/tháng. Khi tích lũy thêm chứng chỉ hành nghề, kinh nghiệm lâm sàng hoặc học lên bậc cao hơn, thu nhập có thể tăng lên 15-25 triệu đồng/tháng.
Quản trị khách sạn - dịch vụ lưu trú
Quản trị khách sạn hay dịch vụ lưu trú là ngành học tiêu biểu của khối dịch vụ - nơi con người, trải nghiệm và cảm xúc giữ vai trò trung tâm. Trong khi trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng mạnh mẽ vào đặt phòng, quản lý dữ liệu khách hàng hay tối ưu vận hành, thì yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị của ngành khách sạn vẫn nằm ở chất lượng phục vụ và khả năng thấu hiểu con người.
Ngành quản trị khách sạn đòi hỏi người học phải nắm vững kiến thức về vận hành lưu trú, dịch vụ khách hàng, quản lý nhân sự, tài chính và marketing du lịch, đồng thời sở hữu kỹ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề và quản lý trải nghiệm.
Trong môi trường dịch vụ cao cấp, mỗi vị khách là một cá nhân với kỳ vọng, văn hóa và cảm xúc khác nhau. Việc xử lý một phàn nàn, tạo ra khoảnh khắc hài lòng hay giữ chân khách quay lại phụ thuộc rất lớn vào con người - điều mà các hệ thống tự động khó có thể làm trọn vẹn.
AI hỗ trợ một số khâu kỹ thuật, nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự tinh tế, linh hoạt và khả năng xử lý tình huống của đội ngũ nhân sự trực tiếp làm việc với khách. Do đó, trong tương lai sinh viên theo đuổi ngành học về Quản trị khách sạn có thể dễ kiếm việc làm không bị trí tuệ nhân tạo thay thế.
Sau khi tốt nghiệp, sinh viên ngành quản trị khách sạn có thể làm việc tại khách sạn, resort, khu nghỉ dưỡng cao cấp, chuỗi lưu trú quốc tế hoặc mở rộng sang lĩnh vực quản lý dịch vụ, du lịch nghỉ dưỡng.
Ngành Quản trị khách sạn có mức thu nhập phụ thuộc lớn vào môi trường làm việc và khả năng ngoại ngữ. Sinh viên mới ra trường làm việc tại khách sạn, resort thường có mức lương 8-12 triệu đồng/tháng, kèm theo các chế độ phúc lợi. Sau vài năm, khi lên vị trí giám sát hoặc quản lý bộ phận, thu nhập phổ biến ở mức 18-30 triệu đồng/tháng.
Đối với những nhân sự làm việc tại chuỗi khách sạn quốc tế hoặc môi trường nước ngoài, mức thu nhập có thể cao hơn đáng kể.
Công tác xã hội
Công tác xã hội là ngành học gắn trực tiếp với việc bảo vệ, hỗ trợ và nâng cao chất lượng sống cho những nhóm yếu thế trong xã hội như trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người khuyết tật, người cao tuổi, người gặp khủng hoảng tâm lý hoặc biến cố xã hội.
Công tác xã hội là lĩnh vực mà sự hiện diện của con người không chỉ mang tính hỗ trợ kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc điều mà trí tuệ nhân tạo, dù phát triển đến đâu, cũng không thể thay thế.
Nhân viên công tác xã hội đóng vai trò cầu nối giữa người cần hỗ trợ với hệ thống chính sách an sinh, y tế, giáo dục và pháp lý, đồng thời tham gia tư vấn, can thiệp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho đối tượng. Mỗi trường hợp đều mang tính cá biệt, gắn với bối cảnh gia đình, văn hóa và xã hội riêng, khiến việc “chuẩn hóa bằng thuật toán” gần như bất khả thi.
Sau khi tốt nghiệp, sinh viên ngành công tác xã hội có thể làm việc tại bệnh viện, trường học, trung tâm bảo trợ xã hội, tổ chức phi chính phủ, các dự án cộng đồng hoặc cơ quan quản lý nhà nước về lao động - xã hội.
Sinh viên mới ra trường làm việc tại bệnh viện, trường học, trung tâm bảo trợ hoặc tổ chức xã hội thường có mức lương 7-10 triệu đồng/tháng.
Khi có thêm kinh nghiệm, tham gia các dự án quốc tế, tổ chức phi chính phủ hoặc đảm nhiệm vai trò quản lý chương trình, thu nhập có thể tăng lên 12-18 triệu đồng/tháng, thậm chí cao hơn nếu làm việc cho các tổ chức nước ngoài.
Quan hệ công chúng (PR)
Trong xã hội hiện đại, Quan hệ công chúng (PR) không còn là ngành nghề thuần túy gắn với thông cáo báo chí hay tổ chức sự kiện như trước đây, mà đã trở thành một lĩnh vực chiến lược, giữ vai trò then chốt trong việc xây dựng uy tín, quản trị hình ảnh và duy trì mối quan hệ giữa tổ chức với công chúng.
Sự bùng nổ của truyền thông số và mạng xã hội khiến thông tin lan truyền nhanh hơn, đồng thời đặt doanh nghiệp trước những thách thức lớn hơn về niềm tin và khủng hoảng truyền thông. Chính trong bối cảnh đó, vai trò của người làm PR ngày càng được khẳng định và khó có thể thay thế hoàn toàn bằng công nghệ.
Trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành Quan hệ công chúng thông qua các công cụ phân tích dữ liệu, theo dõi dư luận, dự báo xu hướng truyền thông hay tự động hóa một số tác vụ như gợi ý nội dung, quản lý kênh mạng xã hội.
Tuy nhiên, bản chất của PR vẫn là nghệ thuật giao tiếp chiến lược và quản trị cảm xúc công chúng. Những quyết định mang tính nhạy cảm để xử lý khủng hoảng, lựa chọn thông điệp, định hướng dư luận hay xây dựng lòng tin dài hạn đòi hỏi tư duy con người, kinh nghiệm thực tiễn và sự tinh tế trong ứng xử.
Về đầu ra nghề nghiệp, cử nhân Quan hệ công chúng có thể làm việc trong nhiều mảng chuyên sâu như truyền thông thương hiệu, quản lý danh tiếng doanh nghiệp, truyền thông nội bộ, quan hệ báo chí, truyền thông số hoặc tư vấn chiến lược PR cho các tổ chức trong và ngoài nước.
Quan hệ công chúng là ngành có mặt bằng thu nhập khá tốt so với nhiều ngành xã hội khác. Sinh viên mới ra trường làm việc ở vị trí PR Executive, Content Executive hoặc truyền thông nội bộ thường nhận mức lương 8-15 triệu đồng/tháng. Sau 2–3 năm kinh nghiệm, khi đảm nhiệm vai trò quản lý dự án, chuyên viên chiến lược hoặc quản lý truyền thông, thu nhập phổ biến ở mức 18-30 triệu đồng/tháng.
Với những nhân sự làm PR cấp cao, quản lý thương hiệu hoặc tư vấn truyền thông cho doanh nghiệp lớn, thu nhập có thể vượt 40 triệu đồng/tháng.
Về phương thức tuyển sinh, thí sinh có thể đăng ký xét tuyển theo các tổ hợp phổ biến như C00 (Văn - Sử - Địa), D01 (Toán - Văn - Anh), A01 (Toán - Lý - Anh) hoặc các tổ hợp khác tùy theo quy định của từng trường và từng ngành chuyên sâu. Bên cạnh xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, nhiều trường hiện nay còn áp dụng hình thức xét tuyển học bạ, xét kết quả kỳ thi đánh giá năng lực, hoặc kết hợp nhiều tiêu chí nhằm tuyển chọn thí sinh có tư duy logic, khả năng lập luận, phân tích và nền tảng học tập phù hợp với đặc thù của các ngành.
Thí sinh có nguyện vọng theo học các ngành Tâm lý học, Quan hệ công chúng, Công tác xã hội và Quản trị khách sạn - dịch vụ lưu trú có thể lựa chọn xét tuyển vào nhiều trường đại học đào tạo uy tín trên cả nước như: Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (TP.HCM và Hà Nội), Học viện Ngoại giao, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trường Đại học Sư Phạm (TP.HCM và Hà Nội), trường ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Đà Nẵng, trường ĐH Cần Thơ…
Riêng học sinh có nguyện vọng theo học ngành Luật có thể lựa chọn xét tuyển vào các cơ sở đào tạo chuyên sâu và uy tín như trường ĐH Luật Hà Nội, trường ĐH Luật TP.HCM, trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM) cùng một số trường đại học đào tạo luật gắn với khối kinh tế, quản trị.
