Trẻ nhỏ luôn có một cách nhìn thế giới rất khác người lớn. Có những câu trả lời khiến thầy cô phải lắc đầu vì không đúng đáp án, nhưng lại khiến cả lớp bật cười vì quá hồn nhiên và hợp lý theo cách suy nghĩ của trẻ. Đó cũng là điều làm nên nét đáng yêu của lứa tuổi tiểu học: các em chưa bị bó buộc bởi khuôn mẫu, luôn sẵn sàng vận dụng những gì mình quan sát được trong cuộc sống để giải quyết bài tập.
Cách đây không lâu, một bài làm Tiếng Việt của học sinh tiểu học đã lan truyền trên mạng xã hội chỉ vì một đáp án "sai nhưng có lý", khiến không ít phụ huynh vừa cười vừa suy ngẫm về cách dạy con học ngôn ngữ.
Trong bài tập về nhà, cô giáo yêu cầu học sinh điền từ để hoàn thành một câu thành ngữ bắt đầu bằng cụm "chân yếu...". Với vốn kiến thức phổ biến, đáp án đúng phải là "chân yếu tay mềm" - câu thành ngữ dùng để chỉ những người, đặc biệt là phụ nữ, có vóc dáng mảnh mai, yếu đuối hoặc không quen làm việc nặng.
Thế nhưng thay vì viết theo đáp án trong sách, một học sinh lại hồn nhiên điền: "chân yếu nằm im". Chỉ bốn chữ ngắn gọn nhưng đủ khiến nhiều người bật cười. Bởi nếu xét dưới góc nhìn của một đứa trẻ, câu trả lời ấy hoàn toàn hợp lý. Chân đã yếu thì nên nằm nghỉ, hạn chế đi lại để đỡ đau hơn.
Đó là suy luận rất tự nhiên, xuất phát từ những gì em từng nhìn thấy trong cuộc sống chứ không phải do cố tình trả lời bừa. Điều thú vị hơn nằm ở phần tiếp theo của bài tập. Sau khi hoàn thành "thành ngữ", học sinh còn phải đặt câu với cụm từ mình vừa điền. Và em đã viết: "Bạn Hiệp chân yếu nằm im."
Một câu văn ngắn, đúng ngữ pháp, đúng logic theo suy nghĩ của trẻ, nhưng dĩ nhiên lại hoàn toàn lệch khỏi yêu cầu của đề bài. Chắc chắn bài làm ấy sẽ không được điểm ở phần này, nhưng lại khiến rất nhiều người lớn thích thú vì sự hồn nhiên, sáng tạo và khả năng suy luận độc lập của em.
Câu chuyện này cũng cho thấy một thực tế khá phổ biến trong quá trình học tập của trẻ nhỏ. Khi chưa có vốn từ phong phú hoặc chưa ghi nhớ nhiều thành ngữ, tục ngữ, các em thường sử dụng cách hiểu theo nghĩa đen để giải quyết bài tập. Đây là điều hoàn toàn bình thường, bởi tư duy ngôn ngữ của trẻ đang trong giai đoạn hình thành.
Thực tế, thành ngữ là một phần khá đặc biệt của tiếng Việt. Khác với những câu văn thông thường, thành ngữ mang tính cố định, nhiều trường hợp không thể hiểu hoàn toàn theo nghĩa đen của từng từ. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào suy luận logic, trẻ rất dễ đưa ra những đáp án "hợp tình nhưng không hợp sách giáo khoa", giống như trường hợp "chân yếu nằm im".
Điều đó không có nghĩa là trẻ kém hay thiếu thông minh. Ngược lại, những câu trả lời như vậy phản ánh khả năng quan sát và tư duy linh hoạt. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ các em chưa được trang bị đủ vốn ngôn ngữ để phân biệt đâu là cách nói trong đời sống, đâu là thành ngữ đã được sử dụng ổn định qua nhiều thế hệ.
Chính vì vậy, khi con làm sai những dạng bài này, điều cha mẹ cần làm không phải là trách mắng hay chê cười, mà hãy xem đó là cơ hội để giúp con hiểu thêm về vẻ đẹp của tiếng Việt.
Ảnh minh hoạ
Muốn trẻ học tốt dạng bài điền từ hay thành ngữ, trước hết cha mẹ nên tạo cho con thói quen đọc mỗi ngày. Những cuốn truyện thiếu nhi, sách văn học phù hợp lứa tuổi hay thậm chí các bài báo ngắn đều giúp trẻ tiếp xúc với nhiều cách diễn đạt khác nhau. Khi gặp thành ngữ mới, người lớn có thể giải thích ngay ý nghĩa, hoàn cảnh sử dụng để trẻ ghi nhớ tự nhiên hơn.
Bên cạnh việc đọc, trò chuyện với con cũng rất quan trọng. Thay vì chỉ yêu cầu học thuộc lòng, cha mẹ hãy hỏi con: "Con hiểu câu này nghĩa là gì?", "Nếu gặp trường hợp như thế thì mình dùng thành ngữ nào?". Những cuộc trao đổi ngắn như vậy giúp trẻ vừa nhớ lâu, vừa biết cách vận dụng ngôn ngữ đúng ngữ cảnh.
Một phương pháp khác khá hiệu quả là biến việc học thành trò chơi. Cha mẹ có thể đưa ra nửa đầu của một câu thành ngữ để con đoán phần còn lại, hoặc kể một tình huống rồi yêu cầu con tìm thành ngữ phù hợp. Không khí vui vẻ sẽ khiến trẻ hào hứng học hơn nhiều so với việc chỉ ngồi chép đi chép lại.
Ngoài ra, đừng quên khuyến khích con giải thích vì sao mình chọn đáp án đó. Ngay cả khi câu trả lời chưa đúng, quá trình lắng nghe cách con suy nghĩ sẽ giúp cha mẹ hiểu được tư duy của trẻ, từ đó hướng dẫn phù hợp hơn thay vì chỉ nói "đúng" hay "sai".
Điều quan trọng nhất là người lớn cần biết cân bằng giữa việc tôn trọng sự sáng tạo và việc giúp con tiếp cận kiến thức chuẩn. Một đứa trẻ dám suy luận, dám đưa ra ý kiến riêng là điều rất đáng quý. Sau tiếng cười trước những đáp án ngộ nghĩnh, cha mẹ chỉ cần nhẹ nhàng giải thích rằng trong tiếng Việt, có những cách nói đã được ông cha sử dụng từ lâu và cần ghi nhớ đúng để giao tiếp cũng như học tập.
