Dịp nghỉ lễ 30/4, mùng 1/5 sắp tới, đây là thời điểm lý tưởng để dạo chơi. Khi ghé qua ven sông, bờ suối hay ao hồ, bạn có thể thấy trong các khe đá một loài cỏ mọc thành từng bụi, lá dài và mảnh, vươn lên từ mặt nước. Những chiếc lá mềm mại, thanh thoát như những lưỡi kiếm nhỏ đung đưa trong gió. Đó chính là thạch xương bồ.
Thạch xương bồ cùng với lan, cúc và thủy tiên được xếp vào “tứ nhã” trong giới hoa cỏ, từng rất được giới văn nhân xưa yêu thích. Thế nhưng ngày nay, loài cây thanh nhã này lại ít người biết đến.
Thạch xương bồ là cây gì?
Đây là loài cây thân thảo lâu năm thuộc họ Ráy, thường sinh trưởng ở những nơi ẩm ướt như ven suối, bờ nước hoặc trong các khe đá. Lá cây dài, hẹp, mọc thẳng, có gân chính rõ ràng, phần gốc được các bẹ lá ôm sát vào nhau, tạo hình như một thanh kiếm xanh cắm xuống nước.
Điểm đặc trưng nổi bật của thạch xương bồ là khả năng xanh tốt quanh năm. Không giống nhiều loài cây thân thảo khác thường tàn úa vào mùa đông, chỉ cần nhiệt độ không quá thấp, nó vẫn giữ được màu xanh suốt bốn mùa. Không rực rỡ hay phô trương, cây lặng lẽ sinh trưởng nơi khe đá ven nước, nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên một khí chất riêng, tĩnh tại, thanh cao và đầy sức sống.
Là một loài cây cảnh mang vẻ đẹp thanh tao, thạch xương bồ có dáng thế tự nhiên đẹp mắt, luôn xanh tươi và tỏa hương thơm thoang thoảng. Nhờ những đặc điểm này, cây thường được sử dụng trong các tiểu cảnh, hòn non bộ hoặc nghệ thuật sinh vật cảnh. Nhiều chậu được tạo tác công phu có giá trị cao, thậm chí lên đến hàng triệu đồng.
Vì sao thạch xương bồ được gọi là “tiên thảo”?
- Có khả năng trừ tà, xua đuổi xui xẻo
Hình dáng lá như thanh kiếm khiến người xưa tin rằng thạch xương bồ có thể trừ tà, xua đuổi điều xui xẻo. Vào dịp Đoan Ngọ, người ta thường treo thạch xương bồ cùng ngải cứu trước cửa để cầu bình an.
Ngoài ra, các nho sĩ còn đặt một chậu thạch xương bồ trên bàn đọc sách, mỗi khi mỏi mắt, chỉ cần nhìn ngắm là đã thấy thư thái. Dần dần, loài cây này trở thành biểu tượng của khí chất thanh cao, không hòa lẫn với dòng đời.
- Xua đuổi côn trùng, thư giãn tinh thần
Thạch xương bồ tỏa ra hương thơm thảo mộc dịu nhẹ, giúp tinh thần tỉnh táo, dễ chịu, đồng thời có khả năng xua đuổi côn trùng. Vào mùa hè, đặt một chậu trên bệ cửa sổ tuy không thể thay thế hoàn toàn nhang muỗi, nhưng vẫn góp phần hạn chế các loại côn trùng nhỏ bay vào nhà.
Gặp cây thạch xương bồ ngoài tự nhiên, làm sao để mang về trồng?
Cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 là thời điểm rất thích hợp để di chuyển thạch xương bồ. Lúc này nhiệt độ đã ấm lên, cây bước vào giai đoạn sinh trưởng nên sau khi chuyển về sẽ nhanh bén rễ, hồi phục tốt.
Bước 1: Chọn cây
Khi gặp bụi thạch xương bồ ngoài tự nhiên, hãy chọn những cây khỏe mạnh, lá xanh đậm, không bị vàng hay khô héo. Nếu bụi quá lớn, chỉ nên tách một phần nhỏ để mang về, tránh đào cả cụm vừa ảnh hưởng môi trường tự nhiên, vừa khiến cây khó thích nghi khi trồng lại.
Bước 2: Đào cây
Cần thao tác nhẹ nhàng vì rễ thạch xương bồ là dạng thân rễ bò ngang, không ăn sâu nhưng lan rộng. Nên đào với phạm vi rộng một chút và cố gắng giữ nhiều đất gốc nhất có thể. Dùng xẻng nhỏ, đào cách gốc khoảng 2 - 3 cm, sâu chừng 10 cm để lấy được phần thân rễ nguyên vẹn.
Bước 3: Bảo vệ rễ
Khi nhấc cây lên, nên giữ nguyên bầu đất quanh rễ, tránh để rễ lộ ra ngoài quá lâu. Có thể bọc thêm rêu ẩm hoặc túi nilon để giữ ẩm và tránh bầu đất bị vỡ trong quá trình mang về.
Trồng thạch xương bồ bằng chậu và đất gì?
Vì sống tự nhiên ở khe đá ven nước, rễ cây ưa ẩm nhưng không chịu được bí, nên việc chọn chậu và đất rất quan trọng. Nên dùng chậu đất nung, chậu tử sa hoặc các loại chậu có độ thoáng khí tốt. Chậu sứ tuy đẹp nhưng dễ gây bí rễ. Không cần chọn chậu quá sâu, vì rễ cây phát triển theo chiều ngang, chậu miệng nông sẽ phù hợp hơn.
Đất trồng nên tơi xốp, thoáng khí và hơi chua nhẹ. Có thể trộn đất mùn lá với đá trân châu hoặc cát sông theo tỷ lệ khoảng 3:1. Nếu gần ao hồ, bạn cũng có thể dùng bùn ao vì giàu chất hữu cơ, rất hợp với cây.
Dưới đáy chậu phải có lớp thoát nước như rải sỏi, mảnh gốm, hoặc cát thô dày khoảng 2 cm để tránh tình trạng úng nước gây thối rễ, đây là điều mà thạch xương bồ rất kỵ.
Hướng dẫn chăm sóc cây thạch xương bồ
Thạch xương bồ thích ánh sáng tán xạ nhẹ, chẳng hạn như đặt ở bệ cửa sổ hướng Đông hoặc dưới bóng cây. Nếu ánh nắng quá gắt, đầu lá dễ bị cháy vàng; còn nếu thiếu sáng lâu ngày, lá sẽ vươn dài, nhạt màu và mất đi vẻ thanh thoát.
Dù là cây ưa ẩm, thạch xương bồ không phải loại sống ngập hoàn toàn trong nước. Nên tưới khi mặt đất bắt đầu khô, tưới đẫm mỗi lần. Mùa hè có thể tưới hằng ngày, thậm chí phun sương lên lá để tăng độ ẩm. Ngược lại, vào mùa đông cần giảm tưới, giữ đất hơi khô sẽ an toàn hơn.
Môi trường nóng ẩm nhưng thiếu thông thoáng dễ khiến lá bị vàng và rễ bị thối. Vì vậy, nếu trồng trong nhà, nên đảm bảo không gian thông gió tốt hoặc đặt cây ở ban công.
Trong mùa sinh trưởng, mỗi tháng chỉ cần bón một lần phân lỏng pha loãng là đủ. Tránh bón quá đậm vì dễ làm cháy lá. Ngoài ra, có thể dùng phân tan chậm dạng viên, rải nhẹ trên bề mặt đất là được.
Xử lý tình trạng lá vàng ở thạch xương bồ
Lá vàng là vấn đề khá thường gặp khi trồng thạch xương bồ, nhưng đa phần đều có thể khắc phục nếu xác định đúng nguyên nhân:
- Ánh sáng quá mạnh: Khi bị nắng gắt chiếu trực tiếp, đầu lá sẽ cháy vàng. Cách xử lý là chuyển cây đến nơi có ánh sáng tán xạ nhẹ.
- Không khí quá khô: Độ ẩm thấp khiến đầu lá khô quắt. Bạn nên phun sương thường xuyên để cải thiện.
- Bón phân quá đậm: Nếu đầu lá chuyển nâu đen, rất có thể cây bị “xót” phân. Lúc này cần ngừng bón ngay và thay bớt đất để giảm nồng độ dinh dưỡng.
- Thối rễ: Do tưới quá nhiều hoặc đất bí, kém thoát nước. Cần thay đất mới, đồng thời cắt bỏ phần rễ hư để cứu cây.
- Lá già tự nhiên: Lá cũ sẽ vàng dần từ ngọn xuống, đây là quá trình trao đổi chất bình thường. Chỉ cần cắt bỏ lá vàng, không ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của cây.
