Tại Việt Nam có rất nhiều loại rau dền khác nhau, nhưng có hai loại được dùng phổ biến hơn cả là rau dền đỏ và rau dền gai. Dù màu sắc khác nhau, nhưng các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, giá trị dinh dưỡng của cả hai loại là cơ bản giống nhau. Với rau dền, đa số người dân dùng làm thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày.
Xét dưới góc độ y học cổ truyền, lương y Bùi Đắc Sáng (Hội Đông y Việt Nam) cho biết, ngoài phần lá được dùng phổ biến trong bữa ăn hằng ngày, các bộ phận khác của rau dền cũng đều có thể sử dụng được như phần rễ, thân, hay hạt rau dền.
Lương y Bùi Đắc Sáng cho biết, các nghiên cứu của khoa học hiện đại cho thấy, hạt rau dền (dền canh) có giá trị dinh dưỡng cao, chứa tới 62% tinh bột và 6% chất béo. Lá rau dền có nhiều vitamin A, C, B2.
Cả lá và hạt có hàm lượng protid rất cao (khoảng 16,8%), trong đó hàm lượng axit amin quan trọng là lysine có trong rau dền cao hơn ở ngô bắp 3-3,5 lần, cao hơn bột mì 2-2,5 lần. “Nói chung hạt của loại rau dền này (dền canh, dền tía) là loại lương thực có giá trị hơn lúa, lúa mì, ngô và đậu tương. Tuy nhiên, do số lượng ít và người dân không quen sử dụng nên đa số chúng đều bị vứt bỏ khi thu hái”, lương y Bùi Đắc Sáng cho hay.
Hạt dền có giá trị hơn cả ngô lúa nhưng ít người sử dụng. Ảnh minh họa.
Thực tế cho thấy, ở nhiều nước, hạt rau dền có thể kết hợp chế biến món ăn, làm các loại bánh. Ở Việt Nam cũng có món bánh chè lam với sự kết hợp của hạt dền rất độc đáo, nhưng chúng chủ yếu được làm ở vùng Hà Giang cũ (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang).
Ngoài ra, lương y Bùi Đắc Sáng tư vấn thêm, hạt rau dền canh cũng có thể dùng để làm thuốc chữa một số bệnh như dùng hạt dền canh khoảng 10 gam, kết hợp hạt muồng ngủ sao 12 gam để chữa mắt mờ (có mộng trắng, hoa đen) bằng cách: Tán hạt dền canh, uống với nước sắc hạt muồng ngủ sao. Hoặc dùng 20 gam hạt rau dền canh sắc uống dùng để thông đại tiểu tiện, trị giun đũa... Hạt dền cũng có thể dùng để làm thuốc với tác dụng làm mát gan, trừ phong nhiệt, thoái uế, sáng mắt, thông đại tiện.
Không chỉ hạt dền có giá trị cao, phần lá rau dền cũng được ví là “vua sắt, vua canxi” của các loại rau. Theo đó, trong rau dền có hàm lượng chất sắt (2,32 mg/100 gam), canxi (215mg/100gam) cao nhất trong các loại rau tươi. Do vậy, rau dền có tác dụng rất tốt nếu sử dụng đúng cách.
Ngoài ra, rau dền có chất tocotrienols giúp làm giảm cholesterol xấu và ngăn ngừa bệnh tim mạch vành. Loại rau này còn có đặc tính ngăn ngừa ung thư do có các hợp chất chống oxy hóa như vitamin E, C, sắt, magiê, phốt pho hay lysine. Chúng giúp chống lại các gốc tự do có hại và ngăn chặn sự hình thành của các tế bào ác tính gây ra ung thư.
Rau dền rất tốt cho sức khỏe, nhất là người cần bổ sung sắt và canxi. Ảnh minh họa.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, ăn rau dền thường xuyên giúp ổn định đường huyết, rất tốt cho bệnh nhân tiểu đường tuýp 2. Đặc biệt, hàm lượng sắt lớn trong rau dền giúp gia tăng lượng hemoglobin và tế bào hồng cầu. Bởi vậy, loại rau này rất có lợi cho bệnh nhân thiếu máu.
Tuy nhiên, lương y Bùi Đắc Sáng cũng cảnh báo, rau dền có nhiều tác dụng phụ nếu dùng không đúng sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe. Do hàm lượng chất xơ trong rau dền cao, nếu ăn quá nhiều có thể gây ra các vấn đề về dạ dày, đầy hơi, co thắt dạ dày và thậm chí táo bón.
Rau dền không phù hợp sử dụng ăn sống, ép nước uống. Canh rau dền ăn một bữa, không để qua đêm hay hâm nóng lại canh khiến nitrat trong lá sẽ chuyển thành nitrit làm tăng nguy cơ gây ung thư. Một tuần, có thể thêm vào thực đơn 3-4 bữa rau dền.
Ngoài ra, trong rau dền có lượng purin cao nên không tốt cho thận, có thể làm tăng nồng độ axit uric trong cơ thể, gây viêm, sưng và đau khớp. Do vậy, nếu bị viêm khớp do gút nên hạn chế ăn rau dền. Với người có cơ thể tính hàn, phụ nữ có thai, thể trạng hư hàn, đang bị tiêu chảy cũng không nên ăn loại rau này.
